ფსორიაზი: კონტროლირებადი ქრონიკული დაავადება Inside Out Medicine
ფსორიაზი ქრონიკული და მორეციდივე დაავადებაა, რომლის დროსაც იმუნური სისტემა აჩქარებს კანის განახლებას; Clinovia-ში კორტიზონის გარეშე ადგილობრივი გეგმებით, NB-UVB ფოტოთერაპიითა და საჭიროებისამებრ ბიოლოგიური მკურნალობით ხანგრძლივი კონტროლი მიიღწევა.
ფსორიაზი არის გადამდები არა, ქრონიკული და მორეციდივე კანის დაავადება, რომელიც ვითარდება მაშინ, როცა იმუნური სისტემა კანის უჯრედებს ნორმაზე ბევრად სწრაფად ანახლებს. ის მიმდინარეობს ზურგზე, იდაყვებზე, მუხლებსა და თავის კანზე ვერცხლისფერი ქერცლით დაფარული ფოლაქებით. ის სრულად არ გაივლის, თუმცა კორტიზონის გარეშე ადგილობრივი გეგმებით, NB-UVB ფოტოთერაპიით, სისტემური და ბიოლოგიური მკურნალობით პაციენტთა უმეტესობაში მკვეთრად კონტროლდება და მიიღწევა ხანგრძლივი რემისიის პერიოდები.
ფსორიაზი, რომელსაც მედიცინაში ცნობილ დაავადებას უწოდებენ, იმუნური სისტემის არასწორად მიმართულ პასუხს უკავშირებული ქრონიკული ანთებითი კანის დაავადებაა. ჯანმრთელ კანზე უჯრედების განახლებას კვირები სჭირდება, ფსორიაზის დროს კი ეს პროცესი რამდენიმე დღემდე მცირდება; ამ აჩქარების შედეგად კანის ზედაპირზე ჩნდება გასქელებული, მკვეთრი საზღვრებით შემოსაზღვრული და ვერცხლისფერ-თეთრი ქერცლით დაფარული ფოლაქები. დაავადება არ არის გადამდები, ის არ გადადის შეხებით ან საერთო ნივთების გამოყენებით. ის ვითარდება გენეტიკური მიდრეკილების ფონზე გარემო ტრიგერების ზემოქმედებით და მსოფლიოში ყველა ასაკის ადამიანს ემართება.
ფსორიაზი ტალღოვანი მიმდინარეობით ხასიათდება — გამწვავებისა და დაცხრომის პერიოდებით; სტრესმა, ინფექციამ, მოწევამ, ალკოჰოლმა და ცივმა, მშრალმა ჰაერმა შესაძლოა გამწვავება გამოიწვიოს. ყველაზე ხშირია ფოლაქოვანი ტიპი, თუმცა გამოიყოფა წვეთოვანი, თავის კანის, ფრჩხილის, პალმოპლანტარული და ინვერსიული ქვეტიპებიც; ზოგ პაციენტში პროცესი სახსრებსაც აზიანებს და ფსორიაზულ ართრიტამდე მიდის. დაავადება მხოლოდ კანს კი არა, ძილს, განწყობას, სოციალურ ცხოვრებასა და შრომისუნარიანობასაც აზიანებს და ცხოვრების ხარისხს აქვეითებს. სწორედ ამიტომ მკურნალობის გადაწყვეტილება მხოლოდ დაზიანებებზე კი არა, პაციენტის მთლიან სურათზე დაყრდნობით მიიღება.
Clinovia-ში ფსორიაზი განიხილება „Inside Out Medicine“ მიდგომით: ვაფასებთ არა მხოლოდ ზედაპირულ ფოლაქს, არამედ ტრიგერებს, თანმხლებ დაავადებებსა და ცხოვრების ხარისხს ერთად. სიმძიმე იზომება PASI და DLQI მაჩვენებლებით და მკურნალობა ამის მიხედვით საფეხურებრივად იგება. პირველ საფეხურზე უპირატესობა ენიჭება კორტიზონის გარეშე გეგმებსა და ცერამიდით ბარიერის აღდგენას; ფართო გავრცელებისას ერთვება NB-UVB ფოტოთერაპია, რეზისტენტულ შემთხვევებში კი — ლაბორატორიული მონიტორინგით სისტემური მედიკამენტები და IL-17/IL-23 სამიზნე ბიოლოგიური მკურნალობა. ყოველი გადაწყვეტილება მიიღება გასინჯვის შემდეგ, დერმატოლოგის მიერ, ინდივიდუალურად.
ფსორიაზი — ქვეტიპები
ფოლაქოვანი ფსორიაზიფსორიაზის ყველაზე გავრცელებული ტიპი; ვლინდება იდაყვებზე, მუხლებზე და ტანზე მკვეთრი საზღვრებით შემოსაზღვრული, გასქელებული ფოლაქებით, რომელთა ზედაპირს ვერცხლისფერი ქერცლი ფარავს და დროთა განმავლობაში შესაძლოა ქავილიც გამოიწვიოს.
ვრცლად
წვეთოვანი (გუტატური) ფსორიაზიხშირად ყელის ინფექციის შემდეგ ვლინდება; მწვავე დასაწყისის მქონე ტიპია, რომელიც ტანსა და მკლავებზე მრავალრიცხოვანი პატარა, წვეთისებრი, მსუბუქად აქერცლილი ფოლაქებით ხასიათდება.
ვრცლად
თავის კანის ფსორიაზითავის კანზე, თმის ხაზზე და ყურის უკან სქელი, წებოვანი ქერცლით მიმდინარე მდგრადი ტიპია; ხშირად ქავს და შესაძლოა დროებითი თმის ცვენა გამოიწვიოს.
ვრცლად
ფრცხილის ფსორიაზიხელისა და ფეხის ფრცხილებზე მიმდინარეობს წერტილოვანი ჩაზნექილობებით, ფერის ცვლილებით, გასქელებით და ფრცხილის საწოლიდან მოშორებით; ის ნელა პასუხობს მკურნალობას და მოთმინებას მოითხოვს.
ვრცლად
პალმოპლანტარული ფსორიაზილოკალიზდება ხელისგულებსა და ტერფებზე, მიმდინარეობს სქელი ქერცლით, დახეთქვითა და მტკივნეული ნაპრალებით; ართულებს ხელით შრომას და სიარულს და მკვეთრად აისახება ყოველდღიურ ცხოვრებაზე.
ვრცლად
ფსორიაზული ართრიტიფსორიაზის თანმხლები ანთებითი სახსროვანი დაავადებაა; მიმდინარეობს სახსრის ტკივილით, დილის შებოჭილობითა და თითების სოსისისებრი შეშუპებით და მუდმივი დაზიანების თავიდან ასაცილებლად ადრეულ დიაგნოზს მოითხოვს.
ვრცლად
ინვერსიული (ნაკეცების) ფსორიაზივლინდება სხეულის ნაკეცებში, როგორიცაა იღლიები, საზარდული და მკერდის ქვეშ; მიმდინარეობს ნოტიო, მბზინავი, მკვეთრად შემოსაზღვრული და თითქმის ქერცლგარეშე წითელი ფოლაქებით, რომლებიც ხშირად სოკოში ერევა.
ვრცლად
სიმპტომები
- იდაყვებზე, მუხლებზე, ზურგსა და თავის კანზე მკვეთრი საზღვრებით შემოსაზღვრული, სქელი წითელი ფოლაქები
- ფოლაქების ზედაპირს მფარავი ვერცხლისფერ-თეთრი, ადვილად ჩამოცვენადი ქერცლი
- ქავილი, დაჭიმულობა და ფხაჭნისას გამოვლენილი წერტილოვანი სისხლდენის კერები
- ფრჩხილებზე წერტილოვანი ჩაზნექილობები, ფერის ცვლილება და საწოლიდან მოშორება
- თმის ხაზზე, ჭიპსა და დუნდულებს შორის ნაკეცში მდგრადი, განმეორებადი დაზიანება
- ზოგ პაციენტში თითების შეშუპება, დილის შებოჭილობა და სახსრის ტკივილი
ტრიგერები
- სტრესი და ინტენსიური ემოციური დაძაბულობის პერიოდები
- ყელის ინფექციები და სხვა ინფექციური კერები
- მოწევა, ალკოჰოლის მოხმარება და ჭარბი წონა
- ცივი, მშრალი ჰაერი და სეზონების ცვლა
- კანის ტრავმა, ხახუნი და მზის დამწვრობა (კებნერის ფენომენი)
- ზოგიერთი მედიკამენტი: ბეტა-ბლოკერები, ლითიუმი და ანტიმალარიული საშუალებები
დიაგნოზი
კლინიკური გასინჯვა
ფსორიაზის დიაგნოზი ჩვეულებრივ დგინდება გამოცდილი დერმატოლოგის მიერ სხეულის სრული გასინჯვით; ფასდება ფოლაქების ლოკალიზაცია, სახე, ქერცლის აგებულება და ფრჩხილის ცვლილებები, რის საფუძველზეც ის განსხვავდება მსგავსი გამონაყრებისგან.
დერმატოსკოპია
ციფრული დერმატოსკოპიით ფოლაქები იზრდება და დეტალურად შეისწავლება; ფსორიაზისთვის დამახასიათებელი სისხლძარღვისა და ქერცლის სურათი განასხვავებს მას ეგზემის, სოკოსა და სებორეული დერმატიტისგან, ხოლო დაზიანებები ობიექტური მეთვალყურეობისთვის რუკდება.
PASI და DLQI შეფასება
დაავადების გავრცელება და სიმძიმე იზომება PASI-თ, ხოლო ყოველდღიურ ცხოვრებაზე გავლენა — DLQI-ით. ეს მაჩვენებლები გამოიყენება მკურნალობის საფეხურის შესარჩევად და პასუხის ობიექტურად შესაფასებლად.
საჭიროებისამებრ ბიოფსია
როცა დიაგნოზი კლინიკურად ბუნდოვანია, ის შესაძლოა დადასტურდეს კანის მცირე ბიოფსიით. სახსრის ჩივილების მქონე პაციენტებში იგეგმება ფსორიაზული ართრიტის კუთხით შეფასება და საჭიროებისამებრ თანამშრომლობა რევმატოლოგიასთან.
მკურნალობა
კორტიზონს პირველ საფეხურად არ ვიყენებთ, რათა შევამციროთ კანის გათხელებისა და უკუგების (rebound) რისკი, რომელიც ხანგრძლივ ადგილობრივ სტეროიდულ მკურნალობას უკავშირდება.
ადგილობრივი გეგმა კორტიზონის გარეშე
პირველ საფეხურზე უპირატესობა ენიჭება კორტიკოსტეროიდის გარეშე გეგმას: D ვიტამინის ანალოგები, კალცინევრინისა და PDE-4 ინჰიბიტორები ერთვის ცერამიდით ბარიერის აღდგენას. მიზანია კანის გათხელების გარეშე შემცირდეს ფოლაქის სისქე, აქერცვლა და ქავილი.
NB-UVB ფოტოთერაპია
ფართო გავრცელებისას გამოიყენება 311 ნმ ვიწროზოლოვანი UVB კაბინა; კვირაში 2–3 სეანსით, ტიპური კურსი 20–30 სეანსია. კორტიზონის გარეშე ამ მეთოდში ყოველი სეანსი აღირიცხება დოზიმეტრიით და პირველი პასუხი ჩვეულებრივ 4–6 კვირაში ჩანს.
სისტემური მკურნალობა
ფართო ან რეზისტენტულ შემთხვევებში მეთოტრექსატი, ციკლოსპორინი და აციტრეტინი გამოიყენება რეგულარული ლაბორატორიული მონიტორინგით. მედიკამენტის შერჩევა ხდება დაავადების ტიპის, თანმხლები მდგომარეობებისა და ორსულობის დაგეგმვის მიხედვით, დერმატოლოგის მიერ.
ბიოლოგიური მკურნალობა
საშუალო-მძიმე ფსორიაზში, რომელიც ფოტოთერაპიასა და სისტემურ მკურნალობას საკმარისად არ პასუხობს, განიხილება IL-17 და IL-23 სამიზნე ბიოლოგიური აგენტები. მკურნალობის დაწყებამდე ტარდება ინფექციისა და ტუბერკულოზის სკრინინგი; პასუხი რეგულარულად ფასდება PASI/DLQI-ით.
დაკავშირებული მკურნალობა
NB-UVB ფოტოთერაპია311 nm ვიწრო ზოლის UVB არის კორტიზონის გარეშე მკურნალობა, რომელიც თრგუნავს ანთებას ფსორიაზისა და ეგზემის დროს. სეანსები ტარდება კვირაში 2–3-ჯერ, ტიპური კურსი მოიცავს 20–30 სეანსს, ხოლო პასუხი ფასდება PASI/EASI-ით.
დეტალურად
ბიოლოგიური თერაპიაბიოლოგიური პრეპარატები სელექციურად თრგუნავენ სამიზნეებს — ფსორიაზის დროს IL-17-სა და IL-23-ს, ეგზემის დროს IL-4/13-ს. საშუალო-მძიმე, რეზისტენტული დაავადების შემთხვევაში განიხილება სკრინინგის შემდეგ.
დეტალურად
სისტემური მკურნალობასისტემური მედიკამენტები, როგორიცაა მეთოტრექსატი, ციკლოსპორინი და აციტრეტინი, გამოიყენება გავრცელებული ან რეზისტენტული ფსორიაზისა და ეგზემის დროს ლაბორატორიული და უსაფრთხოების მონიტორინგთან ერთად.
დეტალურად
კორტიზონის გარეშე ადგილობრივი გეგმაკორტიზონის გარეშე ადგილობრივი გეგმა აერთიანებს კალცინევრინის ინჰიბიტორებს, PDE-4 ინჰიბიტორებსა და ცერამიდით ბარიერის აღდგენას, რითაც აკონტროლებს ანთებას გვერდითი მოვლენების ტვირთის გარეშე.
დეტალურად
ყოველდღიური ცხოვრება
დატენიანება და ბარიერი
ყოველდღიური ცერამიდიანი დატენიანება აძლიერებს კანის ბარიერს და ამცირებს აქერცვლასა და ქავილს. თბილი და ხანმოკლე შხაპი, რბილი საწმენდები და დაბანის შემდეგ ნოტიო კანზე კრემის წასმა ხელს უწყობს გამწვავებების გაიშვიათებას.
ტრიგერების არიდება
მოწევის თავის დანებება, ალკოჰოლის შეზღუდვა, წონის კონტროლი და სტრესის მართვა აიშვიათებს გამწვავებებს. საკუთარი ტრიგერების ამოსაცნობად გამწვავების პერიოდების ჩანიშვნა ღირებულ ინფორმაციას აძლევს თქვენს მკურნალობის გეგმას.
მზე და სეზონი
ზომიერი ბუნებრივი მზის შუქი ბევრ პაციენტში აამებს ფოლაქებს, თუმცა დამწვრობამ კებნერის ფენომენით შესაძლოა ახალი ფოლაქები აღძრას. მზეზე ყოფნის ხანგრძლივობა და დაცვა თქვენს კანის ტიპთან ერთად უნდა დაიგეგმოს დერმატოლოგთან.
ფსიქიკური და სოციალური მხარდაჭერა
რადგან ფსორიაზი ხილული დაავადებაა, მან შესაძლოა შფოთვა, სირცხვილი და სოციალური ჩაკეტვა გამოიწვიოს. ეს ტვირთი მკურნალობის ნაწილად განიხილება; საჭიროებისამებრ რეკომენდებულია ფსიქოლოგიური მხარდაჭერა და პაციენტთა გაერთიანებები.
მკურნალობა Clinovia-ში, ისტანბულში
Clinovia არის დერმატოლოგიური კლინიკა ისტანბულის ეიუფსულთანის რაიონში, დეფთერდარში, და ფსორიაზის მკურნალობას გთავაზობთ ხუთ ენაზე: თურქულ, ინგლისურ, ქართულ, აზერბაიჯანულ და რუსულ ენებზე. ჯავშნის ფორმის შევსების შემდეგ ჩვენი კოორდინატორი იმავე დღეს დაგირეკავთ და შეგირჩევთ შესაფერის ექიმსა და დროს. საქართველოდან, აზერბაიჯანიდან და რუსეთიდან ჩამოსული საერთაშორისო პაციენტებისთვის კონსულტაცია, მკურნალობის გეგმა და წერილობითი სქემა მათსავე ენაზე მზადდება.
- Defterdar, Fethi Çelebi Cd. No:15, Eyüpsultan/İstanbul
- +90 212 267 52 10
- ორშ–შაბ: 09:00 – 19:00 · კვირა: დახურულია
ხშირად დასმული კითხვები
არა, ფსორიაზი გადამდები დაავადება არ არის. ის არ გადადის შეხებით, ჩახუტებით, საერთო აუზის, პირსახოცის ან ნივთების გამოყენებით. ფსორიაზი იმუნური სისტემით განპირობებული, მემკვიდრეობითი ფონის მქონე ანთებითი დაავადებაა, რომლის დროსაც კანის განახლება აჩქარებულია. ფოლაქები ინფექცია არ არის; ამიტომ ისინი გარშემომყოფთათვის რაიმე რისკს არ ქმნიან და ყოველდღიური კონტაქტის შეზღუდვა საჭირო არ არის.
რადგან ფსორიაზი ქრონიკული და მორეციდივე დაავადებაა, არასწორი იქნებოდა მისი სამუდამო გაქრობის თქმა და სრული განკურნების გარანტიას ვერავის მივცემთ. თუმცა სწორი მკურნალობით კანი დიდწილად სუფთავდება და შესაძლებელი ხდება თვეობით გაგრძელებადი რემისიის პერიოდები. ჩვენი მიზანია გამწვავებების გაიშვიათება, სიმძიმის შემცირება და ცხოვრების ხარისხის შენარჩუნება; ამ მიზანს პაციენტთა უმეტესობაში ვაღწევთ.
კორტიზონის შემცველ კრემებს პირველ და ერთადერთ საფეხურად არ ვიყენებთ და მათზე ხანგრძლივ დამოკიდებულებას ვრიდებთ. ამის ნაცვლად ვქმნით კორტიზონის გარეშე გეგმას, რომელიც ეყრდნობა D ვიტამინის ანალოგებს, კალცინევრინისა და PDE-4 ინჰიბიტორებსა და ცერამიდით ბარიერის აღდგენას. ფართო ან რეზისტენტულ შემთხვევებში ერთვება NB-UVB ფოტოთერაპია, სისტემური მედიკამენტები და ბიოლოგიური მკურნალობა. ყოველი არჩევანი გასინჯვის შემდეგ დერმატოლოგის მიერ კეთდება.
NB-UVB ფოტოთერაპიისას 311 ნმ ვიწროზოლოვანი ულტრაიისფერი შუქი კონტროლირებადად მიეწოდება თქვენს კანს სპეციალურ კაბინაში. სეანსები ტარდება კვირაში 2–3-ჯერ, საშუალოდ 3–8 წუთი, ხოლო ტიპური კურსი 20–30 სეანსია. ყოველ სეანსზე კუმულაციური დოზა აღირიცხება დოზიმეტრიით, რითაც დამწვრობის რისკი მინიმუმამდე მცირდება. მედიკამენტური დატვირთვის გარეშე ეს მეთოდი შესაფერის ვარიანტს გვთავაზობს ორსულობისა და ბავშვების დროსაც.
დიახ, ფსორიაზის მქონე პაციენტთა ნაწილში დაავადება სახსრებსაც აზიანებს და ფსორიაზულ ართრიტამდე მიდის. დილის შებოჭილობა, თითების შეშუპება, ქუსლის ტკივილი და წელის ტკივილი ამის ნიშნები შეიძლება იყოს. ამ სიმპტომების ადრეული ამოცნობა მნიშვნელოვანია სახსრის დაზიანების თავიდან ასაცილებლად; ამიტომ ფსორიაზის მეთვალყურეობისას სახსრის ჩივილებს რეგულარულად ვეკითხებით და საჭიროებისამებრ რევმატოლოგიასთან ერთად ვაფასებთ.
კვება მარტო ვერ იწყებს და ვერ კურნავს ფსორიაზს, თუმცა შესაძლოა მის საერთო მიმდინარეობაზე იმოქმედოს. რადგან ჭარბი წონა, ჭარბი ალკოჰოლი და მოწევა ამძიმებს დაავადებას, რეკომენდებულია დაბალანსებული კვება, წონის კონტროლი და ამ ჩვევების შემცირება. ნაწლავ-კანის ღერძი ჯერ კიდევ შესწავლის სტადიაშია და განიხილება მტკიცებულებაზე დაფუძნებული დერმატოლოგიური მკურნალობის ნაცვლად კი არა, მის პარალელურად. მკაცრი დიეტები დერმატოლოგის რეკომენდაციის გარეშე არ უნდა გამოიყენოთ.
გადამოწმებულია ჩვენი დერმატოლოგიის გუნდის მიერ
შევადგინოთ თქვენი კანისთვის სწორი გეგმა დღესვე
შეავსეთ ფორმა — კოორდინატორი იმავე დღეს დაგირეკავთ და შეგირჩევთ ექიმსა და დროს.
- პასუხი იმავე დღეს
- კონსულტაცია ხუთ ენაზე
- წერილობითი გეგმა